HƏDİSİN TƏXRİCİ
Hədisin sənədi Buxari və Müslimin şərtlərinə uyğun olaraq səhihdir. Hədis Abdurrazzaqın Mamər yoluyla rəvayət edilmişdir. Hədis eyni zamanda Abdurrazzaq yolu ilə:
Əhməd «Musnəd» 3/34.
Nəsai «Sünnədə» 5025.
İbn Məcə 60.
İbn Huzeymə «Tövhid» səh 184,201,712.
İbn Nəsir əl-Mərvəzi «Tazimi Kadrus Salah» 276-da rəvayət etmişdir.
Bu hədisin rəvayətində Abdurrazzaq Məhəmməd b. Sevr, Məmərdən hədisi yoxlamış. Lakin hədisin eyni ləfzini (mətnini) nəql etməmişdir. Fəqət bənzərini yəni Hişam b. Sadın aşağıda gələcək hədisini rəvayət etmişdir. Məmərdən bu hədisi yoxlayaraq bir çoxları rəvayət etmişlər.
BİRİNCİ: Səid b. Hilal, Zeyd b. Əsləmdən eyni sənədlə bundan daha tam olaraq rəvayət etmişdir. Hədisin ilk sözləri: «Günəşi və ayı görməkdə çətinlik çəkirsinizmi?…» bu sözlərlə başlamış və hədisi axıra qədər zikr etmişdir.
Buxari səhihində 7439 – Tər: səh 7310.
Müslim 183,302.
İbn Huzeymə «Tövhid» 201.
İbn Hibban «İhsan» 7333 –də rəvayət etmişdir.
İKİNCİ: Hafs b. Meysərə, Zeyd b. Əsləmdən eyni sənədlə rəvayət etmişdir. Təxric edənlər:
Müslim 183,302.
Buxarı 4581-də hədisin əvvəlini rəvayət etmiş, axırını isə rəvayət etməmişdir.
ÜÇÜNCÜ: Hişam b. Sad, Zeyd b. Əsləmdən eyni sənədlə rəvayət etmişdir. Təxric edənlər:
Əbu Avanə səhihdə 1/181-183.
İbn Huzeymə «Tövhid» səh 200.
Həkim «Mustədrək» 4/582,584 səhih demişdir.
Mülim səhihdə 183,303-də rəvayət etmiş lakin eyni ləfzi zikr etməmiş, əksinə hədisin ləfzini Hafs b. Meysərə hədisinin ləfzi üzrə nəql etmişdir. Zeyd b. Əsləmlə Süleymən b. Amr b. Ubeyd əl-Utvariyyə Əbu Səid – radıyallahu anhu – dan hədisi yoxlamışdır. Süleyman b. Amr Leys oğullarından biridir. Əbu Səid – radıyallahu anhu – nun əvində onun nəzarəti altında idi. Süleyman b. Amr belə demişdir: «Mən Əbu Səid – radıyallahu anhu – nu Peyğəmbər – sallallahu aleyhi və səlləm – belə deyərkən eşitdim» deyə buyurduğunu deyir və zikr olunan hədisin bənzərini müxtəsər olaraq zikr edir. Kitabın əvvəlində tam təqdim etdiyimiz hədisdəki üçüncü ziyadə bu rəvayətdəndir.Təxric edənlər:
Əhməd «Musnəd» 3/11-12.
İbn Huzeymə «Tövhid» səh 211.
İbn Əbi Şeybə «Musənnəf» 8/103-76.
İbn Məcə «Sünnən» 4280-da çox müxtəsər olaraq rəvayət etmişdir.
İbn Cərir «Təfsir» 16/85.
Yəhyə b. Səid «Zevaid Zuhd» səh 448/1268.
Həkim «Mustədrək» 4/585. Həkim rəvayətində belə demişdir: «Bu hədisin sənədi Müslimin şərtlərinə uyğun olaraq səhihdir.
İmam Zəhəbi bu hökmün doğruluğunu sübut etmişdir. Fəqət hədis həsən hədisdir. Sənəddə Məhəmməd b. İshaq vardır, lakin o, bu rəvayəti açıq-aydın təhdis (filankəsdən, filankəsdən rəvayət) etmişdir.
